تاريخچه چوگان                

 


آغاز و سرمنشاء پيدايش اين ورزش به عهد باستان تعلق دارد . طبق اسناد تاريخي اين ورزش از 525 سال قبل از ميلاد مسيح تا كنون داراي قدمت مي باشد.
بر اساس تحقيقات و مطالعات انجام شده ، مهد و زادگاه اين ورزش ايران باستان مي باشد ونام چوگان نيز از آن دوران به يادگار مانده است.
به مرور و چرخش زمان ، اين ورزش به ساير ممالك نيز شناسانده شد ، از جمله اين كشورها ، شبه قاره هند مي باشد.
در زمان سلطه انگلستان بر شبه قاره هند ، اين كشور بعنوان يكي از محلهاي نگهداري اسبهاي چوگان ومركز برگزاري اين مسابقات بود و اين روند تا شروع جنگ جهاني ادامه داشت. 
*  مشخصه هاي زمين چوگان
ابعاد زمين چوگان به شرح زير است: 
*  طول : 274 متر.
* عرض: 146 متر . 
( البته در كشور آمريكا و آرژانتين اين ابعاد كمي از استاندارد رايج بزرگتر مي باشد ) 
*  طول دروازه: 7 متر .
مدت زمان مسابقه: يك دوره بازي چوگان به 6 قسمت زماني ( چوکه ) كه هر كدام 7 دقيقه مي باشد نقسيم مي شود.البته اين استاندارد مربوط به كشور انگلستان مي باشد ولي در آرژانتين و آمريكا اين مدت زماني به هشت قسمت تقسيم شده و بين هر چوكه استراحتي معادل3  دقيقه و بين دو نيمه 5 دقيقه در نظر گرفته ميشود.
اسبهاي چوگان: در ورزش چوگان معمولا از اسبهاي كوتاه قد استفاده مي شود ،  و در يك بازي معمولا از يك اسب حداكثر در دو چوكه استفاده مي شود ، البته بايد بين آنها يك چوكه استراحت به اسب داده شود و سپس چوكه دوم خود را آغاز کند.
خلاصه اي از قوانين ورزش چوگان: پايه گذار اين قوانين در سه كشور انگلستان ، آمريكا و آرژانتين به ترتيب Harlingham club ، انجمن چوگان آمريكا و انجمن چوگان آرژانتين مي باشند كه همگي آنها در مبنا و اصول اوليه مشترك مي باشند و فرق چنداني با هم ندارند. 


*  خطاهاي ورزش چوگان:
1- قطع مسير سواركاري كه در طول مسير خود در حال گوي زدن است و با اين حركت حريف را به مخاطره بياندازد.
2- ضربه زدن از جهت مخالف.
3- سواركاري و يا زدن ضربه به شكلي خطرناك كه براي ساير سواركارها ايجاد خطر نمايد. 
*  انواع جريمه هاي بازي چوگان:
1- احتساب يك گل براي تيم مقابل درصورت برخورد خطرناك و يا خطاي عمد در نزديكي دروازه.
2- زدن يك ضربه آزاد از فاصله 27 متري در جهت مخالف دروازه و قرار گرفتن مدافعين در پشت خط دروازه و قابل به ذكر است كه زماني مدافعين حق دخالت دارند كه ضربه زده شود.
3- زدن يك ضربه آزاد از فاصله 36 متري با همان شرايط.
4- زدن يك ضربه آزاد از فاصله 54 متري با اين شرايط كه هيچ مدافعي تا فاصله 27 متري نقطه زدن توپ نبايد قرارداشته باشد.


5- زدن يك ضربه آزاد از وسط زمين بدون وجود قانوني مانند آفسايد و ? مانند فوتبال .
6-زدن يك ضربه آزاد از محل وقوع خطا كه در اين شرايط هيچ مدافعي نبايد تا فاصله 27 متري از نقطه زدن ضربه قرار داشته باشد.
7- كورنر مانند فوتبال وجود ندارد ولي حركتي مشابه به شكل زير انجام مي گيرد : يك ضربه آزاد از فاصله 54 متري دروازه به اين شرط كه مدافعين در فاصله 27 متري از زدن ضربه قرارداشته باشند.
داوري در چوگان : بازي چوگان توسط دو سر داور و يك داور قضاوت مي شود كه سرداورها براي اينكه در كم و كيف بازي قرار داشته باشند سوار بر اسب مي باشند در صورت توافق بين كاپيتانهاي تيمها مي تواندقضاوت را به دو سرداور واگذار کرد ولي اگر داور سوم حضور داشته باشد حكم قطعي در صورت عدم توافق دو داور در تصميم گيري ، به عهده اوست.
چيدمان بازيكنان در چوگان : رايجترين آرايش يك تيم چوگان بدين قرار است كه 2 نفر در خط حمله ، يك نفر هافبك و يك نفر نيز در موقعيت بك قرار دارد كه با توجه به تاكتيك تيمي اين چيدمان قابل تغيير مي باشد.


شروع مسابقه چوگان: در ابتداي شروع مسابقه ، هر دو تيم در ميانه زمين و پشت خط مياني صف آرائي کرده و چيدمان مخصوص بخود را مي گيرند و سپس داور توپ را از فاصله 5/4 متري به ميان آنها پرتاب مي کند و سپس بازي با تصاحب توپ از طرف يكي از دو تيم شروع مي شود.
توقف بازي و شرايط خاص نگهداشتن بازي : توقف مسابقه چوگان در شرايط معمولي فقط در زمان پايان يك چوكه و آنهم به دستور داور جهت استراحت و تعويض اسبها صورت مي گيرد ولي اگر در ميان يك چوكه يكي از اتفاقات زير رخ دهد داور مي تواند دستور توقف بازي را صادر نمايد:
*  زمين خوردن يكي از اسبها در حين مسابقه.
* مصدوم شدن يك اسب بر اثر سانحه و يا اتفاقي غير مترقبه براي يكي از اسبها.
* قابل به ذكر است كه در صورت زمين خوردن سوار كار از اسب بطوري كه اتفاق جدي براي سواركار رخ نداده باشد ، بازي همچنان ادامه خواهد داشت.
نحوه ثبت امتيازات در مسابقه چوگان: زماني يك امتياز براي تيمي ثبت مي شود كه توپ از خط دروازه آشكارا گذشته باشد و داور نيز صحت آن را تصديق نمايد ، در صورتيكه توپ به قسمت فوقاني دروازه برخورد کند ثبت امتياز مشروط به تائيديه داورخواهد بود.


 *  وسائل ضروري اسب و سوار در حين مسابقه چوگان:
1- بانداژ و يا بوت براي حفاظت چهار ساق اسب بمنظور عدم برخورد ضربات توپ و يا چوب  چوگان به ساقها و تامين امنيت سلامت اسب .
2-انتخاب دهنه (لگام) مناسب از دسته Pelham و يا دو دست جلو جهت كنترل هرچه بهتر اسب در حين مسابقه
3- تعليمي ثابت .
وسائل ضروري سواركار :
1- كلاه ايمني مخصوص چوگان .
2- دستكش .
3- شلاق چوگان كه اندازه آن تقريبا معادل 106 سانتيمتر مي باشد و علت آن نيز سهولت استفاده از آن حين مسابقه است .
?- چكمه سواركاري بدون بند .
اندازه عصاي (چوب) چوگان و توپ چوگان : چوب چوگان داراي طولي معادل 129 سانتيمتر مي باشد كه انتهاي آن بصورت استوانه اي است و معمولا براي ساخت آن ا ز امبو يا چوبهاي سبك و مقاومي همچون چوب درخت خرمالو استفاده مي گردد .
اندازه قطر توپ حدود 25/8 سانتيمتر است و در حدود 141-127 گرم وزن دارد ، جنس توپ نيز از چوب بيد و يا بامبو مي باشد كه در شرايط بازي هاي تمريني از نوع پلاستيكي و فومي آن هم تفاده مي شود

چوگان

 

چوگان را با عناوین مختلف از جمله "ورزش پادشاهان" یا "پادشاه ورزش ها" می شناسند.
چوگان ورزشی تیمی است که بازیکنان آن سوار بر اسب، توپ یا گوی را توسط چوب چوگان به طرف دروازه تیم مقابل هدایت می کنند، هدف از این بازی به ثمر رساندن گل است. وارد نمودن توپ به دروازه تیم حریف توسط سوارکاران امتیاز محسوب می شود. گل های به ثمر رسیده در صورتی که بازیکن سوار بر اسب باشد، پذیرفته می شوند.

اگر بازی چوگان در فضای باز انجام شود، هر تیم متشکل از چهار نفر است، در صورتی که در سالن سرپوشیده مخصوص چوگان باشد، هر تیم تنها سه بازیکن دارد. بازی در مقاطع زمانی هفت دقیقه ای که اصطلاحاً "چوکه" نامیده می شوند،انجام می گیرد. مدت زمان استاندارد بازی شش چوکه است، اما بسته به قوانین مسابقات در برخی از بازی ها چهار یا هشت چوکه هم مشاهده می شود. در چوگان داخل سالن، چوکه ها معمولا شش دقیقه ای هستند.

تاریخچه چوگان
"بگذار مردم بازی های دیگری را برگزینند، اما بهترین بازی ها، بازی پادشاهان است."

این جمله ای است که بر روی لوحی سنگی در کنار یکی از زمین های چوگان در پاکستان حک شده است.

به عقیده بسیاری از مورخان و پژوهشگران، ریشه بازی چوگان به قبایل ایرانی تبار در زمان سلطنت داریوش اول برمی گردد، پس از آن نیز تا حکمفرما شدن سلطنت هخامنشیان بر پرشیا، این بازی در میان ایرانیان مرسوم بود. گروهی دیگر از پژوهشگران این بازی را به سرزمین های جنوب افغانستان نسبت می دهند.

به هر ترتیب هنر و ادبیات ایران زمین، غنی ترین شواهد و ادله تاریخی را در مورد رواج چوگان در ایران باستان ارائه می دهد. فردوسی از شاعران و تاریخ نویسان برجسته ایرانی، در اثر حماسی خود "شاهنامه" بارها و بارها به برگزاری بازی چوگان در قرن نهم هجری، در مراسم و بارگاههای سلطنتی اشاره نموده است.

یکی از این موارد نقل مسابقه چوگان بین تورانیان و طرفداران سیاوش، پادشاه افسانه ای ایران است که در آن فردوسی با فصاحت و بلاغت بی نظیرش به ستایش مهارت های سیاوش در بازی چوگان پرداخته است. در شاهنامه همچنان نقل شده که شاپور دوم، از پاشاهان ایران در سلسله ساسانی در قرن چهارم، از سنین کودکی به فراگیری مهارت های بازی چوگان پرداخته و زمانی که هفت سال بیشتر نداشته با تسلط کامل این بازی را انجام می داده است.

به هرحال، منشاء اصلی چوگان هر جا که باشد،شکی نیست که این بازی در فلات ایران، آسیای صغیر، شبه قاره هند و آمریکا در میان سواره نظامان مرسوم بوده است. برخی به غلط معتقدند ترکان و مغولان بازی چوگان را کشف کرده اند، حتی اگر بخواهیم چوگان را به مغولها نسبت دهیم، امپراطوری مغولان تقریبا هزار سال پس از شکل گیری چوگان در آسیا و فلات ایران، برپا شده است. امروزه نیز مغول ها چوگان را به طرق گوناگون بازی می کنند و به جای گوی از سر بز به عنوان توپ استفاده می کنند.

چوگان در چین و در میان خانواده سلطنتی این کشور نیز، قرن های متمادی مرسوم بوده، احتمالا چینی ها این بازی را از اشراف و نجیب زادگان متواری ایرانی که پس از هجوم وحشیانه اعراب به ایران به دربارهای چین پناهنده می شدند، آموخته اند. از طرف دیگر ممکن است در طول تاریخ، قبایل هندی را با چینی ها اشتباه گرفته باشند.

هیچ مدرک معتبری که در آن نشانه ای از چوگان در اروپای قبل از دوران معاصر وجود داشته باشد، یافت نشده است. احتمالا به این دلیل که سواره نظام های اروپایی معمولا زره پوش بودند و انعکاس نور بر روی زره ها امکان انجام این بازی را از بین می برده است؛ در حالیکه زره در زمان پادشاهی اسکندر به سپاه ایران وارد شد.

در روزگار باستان چوگان به عنوان یک ورزش ملی در ژاپن، مصر، هند و امپراتوی روم رواج داشته، با انقراض امپراتوری بزرگ شرق در قرون وسطی و حمله مغولان، تلالو زندگی درمیان ساکنین منطقه فروکش کرد، چوگان که تا آن زمان نقش بسیار مهمی در زندگی مردم داشت، به تدریج کم رنگ و کم رنگ تر شد و امروزه تنها در روستاهای دوردست رواج دارد.

اصول اولیه
چوگان را با عناوین مختلف از جمله "ورزش پادشاهان" یا "پادشاه ورزش ها" می شناسند، اما برای اینکه بتوانید چوگان بازی کنید نیازی نیست حتما پادشاه باشید. امکانات مورد نیاز چوگان چندان دور از دسترس نیست و به همین دلیل در سالیان اخیر این ورزش عمومیت یافته است. مهارت در این بازی مستلزم ترکیب توانایی های فیزیکی فرد و زبردستی در سوارکاری است. تاکتیک های این بازی به فوتبال و هاکی شباهت بسیاری دارد. سرعت، دقت، قوای جسمی و تیزبینی، لازمه موفقیت در مسابقات چوگان است.

بازی چوگان
همانگونه که قبلا اشاره شد، این بازی متشکل از شش مقطع زمانی هفت دقیقه ای است که اصطلاحا "چوکه" نامیده می شوند، در فواصل بین چوکه ها که چهار دقیقه است، بازیکنان در صورت نیاز اسب های خود را تعویض می کنند. بین دو نیمه یک زمان استراحت ده دقیقه ای نیز وجود دارد. بازی تنها در صورت وقوع خطا و آسیب دیدگی اسب یا سوارکار توسط داوران متوقف می شود. هر مسابقه چوگان توسط دو سرداور که سوار بر اسب هستند و یک داور کنار زمین که تصمیم گیری نهایی را بر عهده دارد، قضاوت می شود. قوانین این بازی توسط انجمن چوگان آمریکا (UPSA) تدوین شده است.

طول زمین بازی چوگان 274 در 137 متر و در حدود نه برابر زمین فوتبال است. طول دروازه ها حدود هفت متر است.

اسب هایی که در چوگان استفاده می شوند، معمولا اسب های کوتاه قد یا "پونی" ها هستند که ارتفاع آنها بین 1.4 تا 1.6 متر است. بلند بودن قد اسب از معضلات موجود در چوگان بوده که آرژانتینی ها برای اولین بار با پرورش پونی ها، این مشکل را رفع نمودند.

چوگان از چهار بازیکن تشکیل می شود که چیدمان رایج آنها از این قرار است، 2 نفر در خط حمله، یک نفر هافبک و یک نفر در موقعیت بک، البته با تغییر تاکتیک تیم، این آرایش نیز قابل تغییر است.