دوستان عزيز سلام

با توجه به فرا رسيدن فصل گرما نظر شما را به مطلبي مهم در مورد ورزش و خطرات ورزش در فصل گرما جلب مي كنم

گرما زدگي

هنگامي كه بدن نتواند حرارت اضافي توليد شده را دفع كند. گرمازدگي بوجود مي آيد. عواملي چون گرماي زياد محيط، خشكي شديد هوا، نوزيدن باد، فعاليت شديد، پوشيدن لباسي كه گرما را نگه مي دارد و دهيدراتاسيون (كمبود آب بدن) در ايجاد گرما زدگي موثرند.

علائم اوليه شامل تعريق زياد، سردرد، تهوع، گيجي(Dizziness)، افزايش تهويه ريوي(Hyperventilation) و اختلال در هوشياري است.

اختلال هوشياري به صورت تيرگي (Clouded) و يا از دست دادن رفتن كامل هوشياري است. احتمال بروز توهم نيز وجود دارد.از علائم ديگرمي توان گرفتگي عضلاني، تشنج و از دست دادن كنترل اسفنكتري را نام برد. در موارد شديد، ... عميق همراه بامردمكهاي سوزني(pinpoint) مشاهده مي شود. گاهي شوك همراه با افزايش ضربان قلب (Tachycardia) وجود دارد. تنفس سطحي و تند (tachy pnea) است و با كمي سختي انجام مي شود. گاهي مواد استفراغي وارد دستگاه تنفس مي شود. ورزشكار احساس گرما يا داغي مي كند و درجه حرارت مركزي(Core) بدن بالاست. درجه حرارت ركتال معمولاً بالاي 41 درجه سانتي گراد است.

گاهي تعريق وجود دارد. براي تشخيص گرمازدگي ظن باليني قوي لازم است.

 

شيوه برخورد با ورزشكار گرما زده

اگر گرمازدگي به روش صحيح درمان نشود، احتمال آسيب غيرقابل برگشت مغز، كليه، كبد و غده آدرنال وجود دارد و در مواردي حتي ممكن است موجب مرگ ورزشكار شود. گاهي انعقاد داخل عروقي منتشر (Dic) ديده مي شود. بايد هر چه سريعتر درمان را شروع كرد. اگر به اشتباه براي خنك كردن ورزشكاري تلاش كنيم. بسيار بهتر از اين است كه درمان ورزشكار مبتلا به گرمازدگي را براي رسيدن به تشخيص قطعي به تاخير اندازيم.

درمان گرمازدگي

1- ورزشكار را بر روي سطح همواري بخوابانيد و پاهايش را بالا نگه داريد.

2- لباس ورزشكار را در آوريد و با اسپري آب گرم يا نيمه گرم (ولرم) بر پوستش بپاشيد و باهواي گرم (درجه حرارت محيط) وي را باد بزنيد.

استفاده از حمام يخ، بسته هاي يخ، اسفنج سرد و باد زدن با هواي سرد ممنوع است. چنين كاري ممكن است انقباض عروقي (Vasoconstriction) ايجاد كند كه در اين صورت دفع گرما از بدن كاهش مي يابد و بيمار دچار لرز (Shivering) مي شود كه به نوبه خود توليد حرارت در بدن را افزايش مي دهد. اين افزايش حرارت در بيمار گرما زده مي تواند موجب مرگ شود.

3- كمبود آب بدن را با سرم سالين 9/0% جبران نماييد. گاهي براي رساندن فشار خون به سطح طبيعي يا نگاه داشتن آن در اين سطح، استفاده (infusion) از چندين ليتر مايع لازم است. بعضي اوقات تزريق داخل وريدي بيكر نبات براي مقابله با اسيدوز ... كمك كننده است، ولي بهتر است در بيمارستان و پس از ارزيابي وضعيت اسيد و باز انجام شود. در صورت افت مداوم و فشار خون مي تواند از تزريق مكرر وريدي 100 ميلي گرم هيدروكوتيزون استفاده كرد.

4- هرچه سريعتر ورزشكار گرما زده را به واحد مراقبت هاي ويژه (Icu) بيمارستان منتقل كنيد.

تاثيرات موضعي گرما

آفتاب سوختگي

تابش آفتاب بر پوست ( محافظت نشده ) موجب آفتاب سوختگي و كاهش پاسخهاي ايمني در پوست مي شود، به طور مثال: اسكي بازان به طور مكرر مبتلا به تب خال لب مي شوند. اثر ديگر تابش آفتاب بر پوست، افزايش احتمال سرطان پوست است. سرطانهايي مثل ... سلول سنگفر شي و سلول بازال در قسمت هايي از بدن كه بيشتر در معرض آفتاب هستند، ديده مي شوند و ملانوم نيز در هر نقطه اي از بدن ايجاد مي گردد. اين احتمال در شرايطي همچون ارتفاعات وجود سطح انعكاسي ( مثل يخ تازه، برف و آب – خصوصاً در صبح و عصر – ماسه، فلز،...)، ورزش باد ( سوختگي براثر باد، همان آفتاب سوختگي تشديد يافته است) بيشتر مي شود. برخلاف آنچه تصور مي گردد، آفتاب سوختگي در آب و هواي ابري نيز رخ مي دهد.

1- از تابش آفتاب برپوست جلوگيري شود.

2- در آفتاب سوختگي خفيف قسمت مبتلا را در آب فرو ببريد و يا اينكه آن را مرطوب نماييد. از نرم كننده هاي پوستي (Emollients) استفاده كنيد. در صورت لزوم از داروهايي همچون آسپرين و ساير داروهاي ضد التهابي غير استروثيدي و نيز استروثيدهاي موضعي (Topical) استفاده  كنيد.

3- در آفتاب سوختگي شديد ( تاولي) آنچه در درمان آفتاب خفيف ذكر شد. انجام دهيد. به علاوه ... خوراكي را به ميزان 60 ميلي گرم در روز تجويز نموده و در عرض يك هفته بتدريج آن را قطع كنيد(Tapering) اگر تاولها پاره نشده اند. از آنها محافظت كنيد. سپس بيمار را به بيمارستان منتقل نماييد.

سايرتاثيرات گرما

در آب و هواي بسيار گرم حدود 60% از برون ده قلبي از پوست مي گذرد و صرف خنك كردن و تعريق مي شود. بنابر اين كارآيي (Performance) در افرادي كه با آب و هواي گرم سازگار نشده اند، كاهش مي يابد. بر اثر فرآيند تعريق، 1% وزن بدن(800-600 ميلي ليتر) از دست رفته و از كارايي بدن كاسته مي شود. براي پيشگيري از دهيدراتاسيون ( كاهش آب بدن) علاوه بر آب مصرفي روزمره بايد هر ساعت يك فنجان پر آب مصرف شود( روزي يك و نيم الي دو ليتر) ورزشكار روزي سه بار وزن مي شود. كاهش وزن سريع نشانگركاهش چربي نيست، بلكه به بعضي كاهش آب است. افرادي كه كاهش وزن دارند، بايد آب بيشتري ( حتي تا ده ليتر) مصرف كنند تا وزن بدنشان را در حد ثابتي نگاه دارند. ادرار ورزشكار بايد زياد و كمرنگ باشده ادرار كم، تيره و يا داراي بوي شديد به معني كاهش زياد مايع است.

كمبود نمك

تعريق شديد باعث خستگي، بي قراري، سرگيجه (Giddiness)، غش كردن (Fainting)، گرفتگي عضله (Cramps) و كاهش كارآيي فرد مي شود. در ده روز اول  ورود فرد به آب و هوا و محيط گرم بايد از قرصهاي نمك يا محلول خوراكي 1/0% استفاده شود. ساير الكتروليتهاي لازم از طريق رژيم غذايي تامين مي شوند.

هيپرونتيلاسيون

افزايش تهويه ريوي مي تواند نشانگر وقوع گرمازدگي باشد. بعضي اوقات تعريق به خوبي انجام نمي شود و فرد با تنفس عميق و سريع سعي در دفع گرما دارد. چنين حالتي منجر به آلكالوز تنفسي جبران نشده مي شود و ورزشكار به تدريج هوشياري اش را از دست مي دهد و دچار اسپاسم كزازي شكل (Tetanic Spasm) مي شود. اين حالت معمولاً وقتي رخ مي دهد كه ورزشكار مسابقه را با وضعيتي به ظاهر طبيعي به پايان رسانده است و معمولاً با استراحت كاملاً رفع مي شود. بروز اسپاسم كزازي شكل در گرمازدگي نادر است، ولي با وجود هيپرونتيلاسيون بايد احتمال گرمازدگي را در نظر داشت.

هنگام ورزش در محيط گرم رعايت چه احتياط هايي لازم است؟

1- لباس سفيد- سبك و كمي گشاد بپوشيد. لباسهايي كه از جنس الياف طبيعي هستند بر الياف مصنوعي ... مي باشند.

2- در حين ورزش هاي استقامتي ورزشكار بايد بصورت مكرر مقدار كمي آب بنوشد و در هر فرصت ممكن، بر پوست وي با اسپري آب بپاشيد. نبايد از مواد بر طرف كننده بو كه ضد عرق هم مي باشند، استفاده كرد. بعد از مصرف مواد غذايي حاوي ... زياد و يا كربوهيدرات فراوان، خون از طرف پوست به طرف دستگاه گوارش هدايت مي شود، بنابر اين نبايد بلا فاصله پس از مصرف  چنين موادي به ورزش در محيط گرم پرداخت.

اگر دماي محيط بالاتر از 28 درجه سانتي گراد باشد، بايد مسابقات استقامتي را لغو كرد.

نكات مهم پس از ورزش در محيط گرم

1- آب سرد بنوشيد و از آب يخ استفاده نكنيد.

2- از دوش گرفتن با آب خيلي سرد پرهيز كنيد، زيرا سرماي پوست باعث افزايش توليد گرما و انقباض عروق پوست مي شود و در نتيجه دفع گرما كاهش مي يابد و فرد پس از دوش گرفتن همچنان احساس گرما خواهد نمود و بلا فاصله بعد از بيرون آمدن از زير دوش، به شدت عرق مي كند. در نهايت دوش با آب سرد مي تواند گرما زدگي را تشديد نمايد. بهترين روش دوش گرفتن، ريختن آب سرد برسر، گردن، دستها تا مچ و پاها تا مچ است.

سازگاري (Acclimatisation) با گرما

سازگاري با آب وهواي گرم و خشك و يا گرم و مرطوب مستلزم تغييرات فيزيولوژيك دربدن است. تطابق پس از 10 الي 14 روز رخ مي دهد ( بيشترين تغييرات در روزهاي سوم تا پنجم است). اين تغييرات پس از چند هفته از بين رفته و به حالت اوليه در مي آيند، مگر اينكه هر چهار روز يك بار فرد در محيط مذكور قرار بگيرد. براي ايجاد سازگاري تمرينات ورزشي به تنهايي كافي نيست، بلكه بايد تمرينات سنگين بطور مرتب و در محيط گرم صورت گيرد ( به عنوان مثال در اتاق گرم، سونا و پوشيدن لباسهاي غير قابل نفوذ).

تاثير تطابق گرما

عواملي كه در اثر تطابق كاهش مي يابند:

تعداد ضربان قلب

تعداد نبض

ميزان مصرف پايه اكسيژن

غلظت الكتروليت هاي عرق

حرارت پوست و درجه حرارت مركزي بدن

عواملي كه در اثر تطابق افزايش مي يابند:

بازده كار

استقامت

حجم پلاسها

توليد عرق